Odziały leśne

Trzon oddziałów, które podjęły nierówną walkę o pełną niepodległość Polski, stanowili żołnierze Armii Krajowej, Narodowych Sił Zbrojnych oraz powstających organizacji niepodległościowych, jak na przykład Zrzeszenia „Wolność i Niezawisłość”. Schronienie znajdowali w lasach stanowiących naturalną osłonę umożliwiającą przeprowadzenie akcji z zaskoczenia, a jednocześnie utrudniającą NKWD i UB pościg. – Do partyzantów przyłączali się dezerterzy z wojska, milicji, czasami nawet z UB. Jest znany taki przypadek na Kielecczyźnie. W maju 1945 roku w Śmiłowie po upozorowanym napadzie na jednostkę wojskową i rozbrojeniu, zaproponowano żołnierzom wstąpienie do oddziału partyzanckiego. Zgłosiło się 44 chętnych. Wchodzili oni w skład oddziału Narodowych Sił Zbrojnych pod dowództwem Stanisława Sikorskiego „Jaremy” – opowiada dr Ryszard Śmietanka-Kruszelnicki, historyk z kieleckiej delegatury IPN.

         Miejsca

Miejscem uświęconym krwią Żołnierzy Wyklętych jest Więzienie Kieleckie przy ul. Zamkowej. Polskich patriotów nękano tam i rozpracowywano za pomocą brutalnych śledztw oraz innych perfidnych metod. Jedną z nich była nieustanna inwigilacja. Wiemy, że sukcesem zakończyło się rozbicie więzienia w nocy z 4 na 5 sierpnia 1945 roku. Notowano jednak próby ucieczek, które nie powiodły się. – Powodem były doniesienia tak zwanych agentów celnych. Na przykład na podstawie donosu agenta „Sprytnego” aresztowano trzech wartowników, którzy mieli ułatwić ucieczkę grupie więźniów z trzech cel, w tym brata Antoniego Hedy. Kilkanaście miesięcy później, również z powodu zdrady, nie udało się uciec Franciszkowi Jaskulskiemu „Zagończykowi” (dowódcy „Związku Zbrojnej Konspiracji”, największej poakowskiej organizacji podziemia niepodległościowego działającej na Kielecczyźnie) z aresztu WUBP w Kielcach przy ulicy Paderewskiego – opowiada dr Śmietanka – Kruszelnicki.

Akcje i obławy na „leśnych”

W 1945 roku na obszarze województwa kieleckiego dochodziło do akcji, które organizowały oddziały z innych regionów. – Jedna z nich miała miejsce w sierpniu. Kilkudziesięcioosobowy oddział, prawdopodobnie wywodzący się ze zgrupowania partyzanckiego Hieronima Dekutowskiego ps. „Zapora” z Lubelszczyzny, przybył w rejon Gór Świętokrzyskich. Po rozbrojeniu posterunków milicji w Grzegorzewicach w powiecie opatowskim i Starej Słupi, oddział udał się do klasztoru na Świętym Krzyżu. Tam, w pobliżu zabudowań klasztornych, doszło do potyczki ze ścigającą partyzantów kompanią szturmową z WUBP w Kielcach. Zginęły 3 osoby, w tym 2 milicjantów. Partyzanci, pozostawiając zarekwirowany wcześniej sprzęt, broń i amunicję, wycofali się do lasu – opowiada dr Śmietanka-Kruszelnicki.

Dramatyczny przebieg miały wydarzenia w gajówce Jana Jopa w pobliżu miejscowości Rybnica w powiecie sandomierskim. – W nocy z 12 na 13 lipca 1945 roku nieznana bliżej grupa podziemia niepodległościowego, ukrywająca się w stodole i bunkrze, została otoczona i zaatakowana przez oddział sił bezpieczeństwa. Zginęło około 10 partyzantów, kilku dostało się do niewoli. Wśród nich między innymi Leopold Wróblewski ps. „Sokół”. Przed zdezerterowaniem z wojska służył on w osobistej ochronie marszałka Michała Roli-Żymierskiego – relacjonuje historyk IPN.

Jedną z grup dowodził także Henryk Rozkrót pseudonim „Alocha”, który na początku 1946 roku zdezerterował z jednostki wojskowej. – Członkowie grupy przygotowywali rozbicie więzienia w Radomiu i uwolnienie przetrzymywanych tam partyzantów i konspiratorów niepodległościowego podziemia. UB wykryło te plany i aresztowało „Alochę”. Osadzony został w areszcie Oddziału Informacji Wojskowej w Kielcach (prawdopodobnie przy ul. Kapitulnej). Jednak jego podkomendni nie zostawili go. 23 marca 1946 roku kilkunastoosobowa grupa dywersyjna pod dowództwem Stanisława Piwnickiego „Szczerbola” podczas brawurowo przeprowadzonej akcji w centrum Kielc, pod bokiem jednostek sił represji, uwolniła „Alochę”- opowiada dr Śmietanka-Kruszelnicki.

Dwukrotnie obławy na „leśnych” organizowano w rejonie Wąchocka. Pierwsza odbyła się w 1945 roku. Zatrzymano w niej około stu osób. Druga –pod koniec 1947 roku, miała m.in. na celu rozbicie oddziału partyzanckiego dowodzonego przez Tadeusza Zielińskiego ps. „Igła”. – W tej obławie uczestniczyło 300 żołnierzy z Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego, 100 milicjantów i grupa funkcjonariuszy UB. Pomimo szczelnego obstawienia Wąchocka i skontrolowania wszystkich domów, akcja nie przyniosła żadnych rezultatów – mówi Śmietanka-Kruszelnicki.

Zdrada

W sierpniu 1950 roku kilkanaście kilometrów od Radomia, skrytobójczo zamordowani zostali trzej partyzanci: Aleksander Młyński „Drągal”, Zbigniew Einberg „Powstańczyk” i Zygmunt Chmielewski „Lew”. Wywodzili się z ostatniej grupy „leśnych” (o długim stażu partyzanckim), walczących z komunistyczną władzą na Kielecczyźnie. – Zabójcami byli funkcjonariusze z tzw. grupy pozorowanej (podszywającej się pod autentyczną partyzantkę niepodległościową), których uwiarygodnił były współpracownik „Drągala”. Zdrada eks- partyzanta zakończyła się śmiercią walczących z komuną i licznymi aresztowaniami wśród okolicznej ludności wspomagającej „Żołnierzy Wyklętych”. Dzisiaj, na skraju lasu między Kolonią Wawrzyszów a Laskową Wolą, kilkadziesiąt metrów od miejsca, w którym doszło do tego wydarzenia, stoi duży drewniany krzyż – mówi dr Ryszard Śmietanka-Kruszelnicki.

Katarzyna Bernat