Uprawnienia takie daje Kodeks Pracy. Do czasu, kiedy firma istnieje, to ona jest zobowiązana do opłacenia badań nawet w sytuacji, gdy pracownik już w niej nie jest zatrudniony. Po likwidacji zakładu badania finansuje samorząd województwa. Jeśli firma o takim profilu została zlikwidowana, to pracownicy mogą zgłosić się do WOMP z wnioskiem o objęcie dalszą opieką profilaktyczną. Największą część spośród grupy badanych stanowią osoby narażone na pracę w pyle o działaniu zwłókniającym, chodzi szczególnie o pył zawierający wolną krystaliczną krzemionkę. Narażenie na pył krzemionki występuje w przemyśle hutniczym, odlewniczym, górniczym, ceramicznym i porcelanowym, a także kamieniarskim, przy produkcji materiałów ogniotrwałych i ściernych.

– W województwie świętokrzyskim choroby zawodowe takie jak: pylica krzemowa rozpoznaje się najczęściej u pracowników zakładów odlewniczych oraz kamieniarskich. Zmiany chorobowe w przebiegu pylicy mają raczej charakter nieodwracalny i wykazują tendencję do samoistnego postępu mimo przerwania narażenia – mówi lek. Katarzyna Przemirska, pełniąca obowiązki dyrektora WOMP.

Zmiany guzowate w przebiegu pylicy krzemowej prowadzą najczęściej do zaburzeń czynności układu oddechowego, układu krążenia i wyraźnie skracają czas trwania życia.

–  Niestety wiele osób w związku z podejrzeniem choroby zawodowej trafia na badania do WOMP, kiedy choroba jest już mocno zaawansowana – dodaje Katarzyna Przemirska.

Lekarze medycyny pracy w trakcie badań profilaktycznych podejmują decyzje o właściwym doborze kandydatów do pracy oraz okresowo kontrolują stan zdrowia osób pracujących. W przypadku narażenia na pył o działaniu zwłókniającym przy badaniach wstępnych i okresowych konieczne jest wykonanie pełnowymiarowego zdjęcia rentgenowskiego klatki piersiowej i badania spirometrycznego. Poza profilaktyką lekarską bardzo istotna jest również profilaktyka techniczna w zakładzie pracy polegająca na hermetyzacji procesów produkcyjnych, zraszaniu powstającego pyłu, sprawnej wentylacji oraz stosowaniu przez pracowników masek przeciwpyłowych.

Podstawa prawna: Art.229 § 5. Kodeksu Pracy mówi:  Pracodawca zatrudniający pracowników w warunkach narażenia na działanie substancji i czynników rakotwórczych lub pyłów zwłókniających jest obowiązany zapewnić tym pracownikom okresowe badania lekarskie także: 1) po zaprzestaniu pracy w kontakcie z tymi substancjami, czynnikami lub pyłami; 2) po rozwiązaniu stosunku pracy, jeżeli zainteresowana osoba zgłosi wniosek o objęcie takimi badaniami.