Za początek Polskiego Państwa Podziemnego uznaje się powstanie 27 września 1939 roku w Warszawie Służby Zwycięstwu Polski. Jak wyjaśnia Marek Jończyk, historyk z kieleckiej delegatury Instytutu Pamięci Narodowej, była to pierwsza konspiracyjna organizacja powołana do kontynuowania walki o niepodległość.

– Polacy jako państwo, jako naród nigdy nie podpisali żadnego aktu kapitulacji ani przed Niemcami, ani przed Sowietami. Dlatego też, dbając o ciągłość walki i istnienia państwa polskiego, jeszcze przed kapitulacją stolicy zdecydowano się założyć pierwszą konspiracyjną organizację, Służbę Zwycięstwu Polski. Trzeba tu wskazać na jej pierwszego dowódcę, generała Michała Karaszewicza-Tokarzewskiego. Na przestrzeni kolejnych miesięcy i lat ta konspiracja rozrastała się bardzo spontanicznie, czasami oddolnie. Najpierw Służba Zwycięstwu Polski, następnie w listopadzie 1939 roku Związek Walki Zbrojnej, a od 14 lutego 1942 roku największa konspiracyjna organizacja na świecie – Armia Krajowa. I nie ma w tym określeniu żadnej przesady. Nie była to partyzantka, nie były to oddziały, była to w pełni profesjonalnie zorganizowana podziemna armia – wyjaśnia Marek Jończyk.

W uroczystościach uczestniczyli przedstawiciele władz miasta i województwa. Andrzej Bętkowski, przewodniczący Sejmiku Województwa Świętokrzyskiego, podkreślał znaczenie zarówno wojskowego, jak i cywilnego pionu Polskiego Państwa Podziemnego.

– Obejmowało zarówno pion wojskowy, jak i cywilny i było największą strukturą w okupowanej Europie. Stało się też symbolem polskiej walki o wolność, godność i niepodległość. Pion wojskowy organizował konspiracyjne akcje dywersyjne i odwetowe, a przede wszystkim budował zdolność bojową na czas ostatecznej walki o niepodległość. W Armii Krajowej, siłach zbrojnych polskiego państwa podziemnego, w szczytowym momencie, czyli latem 1944 roku, służyło około 380 tysięcy żołnierzy i oficerów – mówił Andrzej Bętkowski.

Jak dodał, funkcjonowały również struktury cywilne, między innymi podziemne sądownictwo, tajne szkolnictwo, administracja i działalność informacyjna.

– Tysiące ludzi, często anonimowych, każdego dnia podejmowało ogromne ryzyko, by zachować ciągłość polskiego życia narodowego. Młodzi chłopcy i dziewczęta, nauczyciele, lekarze, kolejarze, urzędnicy, harcerze, duchowni i całe rodziny. Łączyła ich wiara, że Polska przetrwa. Do osiągnięć polskiego państwa podziemnego należało zorganizowanie tajnego nauczania. Największym ośrodkiem była rzecz jasna Warszawa, gdzie w tej formie, najczęściej w prywatnych mieszkaniach, kształciło się około 4500 studentów. Dyplomy tajnych studiów w tym okresie uzyskało 6500 osób – wyliczał.

W obchodach uczestniczył również senator Krzysztof Słoń. Podkreślił, że członkom podziemia niepodległościowego należy się pamięć i szacunek za ich walkę o suwerenność.

– Troszczmy się o tę naszą ojczyznę. Dbajmy o nią. Nie kłóćmy się, nie oddawajmy sterów rządzenia dla innych, którzy żyją gdzieś w swoich krajach, nawet tych sąsiedzkich. Bądźmy odpowiedzialni za przyszłość naszej ojczyzny. Twórzmy Polskę silną, bezpieczną, która potrafi upomnieć się i o swoje granice, i o swoich obywateli. Zróbmy to po to, by już nigdy żadne pokolenie Polaków nie musiało tworzyć polskiego państwa podziemnego. Niech żyje wolna, niepodległa Polska – mówił Krzysztof Słoń.

Po okolicznościowych przemówieniach odczytano Apel Pamięci i oddano salwę honorową. Przed pomnikiem Armii Krajowej „Jodła” złożono wieńce i zapalono znicze.

Organizatorem uroczystości był Wojewódzki Dom Kultury im. Józefa Piłsudskiego w Kielcach. Dzień Polskiego Państwa Podziemnego obchodzony jest 27 września od 1998 roku.

GALERIA